عباس قديانى

749

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

مجلس شوراى ملى ايران پس از صدور فرمان مشروطيت در 14 جمادى الثانى 1324 هجرى قمرى ( 14 مردادماه 1285 شمسى ) اولين مجلس شوراى ملى ايران ، يكشنبه 18 شعبان در قصر گلستان به‌وسيله مظفر الدين شاه افتتاح گرديد و دوشنبه 19 شعبان اولين جلسه تشكيل و صنيع الدوله به رياست ، وثوق الدوله و امين الضرب به نيابت اول و دوم انتخاب و قانون اساسى در 14 ذيقعده همين سال تصويب و اولين كابينه در 19 ذيحجه به مجلس معرفى گرديد . مجلس‌نويس شاه مجلس‌نويس يا واقعه‌نويس پس از وزير اعظم از همهء درباريان دوره صفوى با شخص شاه محرم‌تر بود و به همين سبب او را ( عاليجاه مقرب الخاقان ) مىخواندند . او در مجالس خاص و عام نزديك شاه مىنشست ، در شوراهاى سلطنتى شركت مىجست ، و چون تمام احكام شاهى به وسيلهء او نوشته و اجرا مىشد ، و از همهء اسرار دولتى آگاه بود ، امراى دولت و حكام و سرداران و مأموران كشورى و لشكرى در جلب دوستى و محبتش مىكوشيدند تا با كمك وى خود را به شاه نزديكتر كنند . مجمع التواريخ تأليف ميرزا محمد خليل مرعشى صفوى كه تا حوادث سال 1207 ه . ق . را در بردارد . محتسب الممالك محتسب الممالك در سلسله صفويه مسئول قيمت اجناس و تعيين نرخ آذوقه و خوراك مردم بود . همه ماه قيمت اجناس را يكى از مأموران او به نام صاحب نسق با ريش‌سفيدان هر صنف تعيين مىكرد و ايشان التزام‌نامه مىگرفت و به محتسب الممالك مىداد . او نيز پس از رسيدگى و دقت كامل ، آن صورتها را تصديق مىكرد و نزد ناظر بيوتات مىفرستاد . اگر پس از تعيين نرخ هر جنس ، يكى از كسبه از آن تخلف مىكرد ، او را به‌دستور محتسب الممالك تخته كلاه مىكردند و در شهر مىگرداندند ، تا مايه عبرت ديگران گردد . محتسب الممالك در همهء شهرهاى ايران نايبانى داشت كه وظايف وى را در هر شهر انجام مىدادند . محتسب : - صاحب الشرطه محسن صدر محسن صدر ملقب به صدر الاشراف ، در سال 1250 ه . ش . در خانواده‌اى روحانى ، در محلات به دنيا آمد . از ده سالگى به فراگيرى ادبيات عرب و علوم دينى پرداخت . وى به عنوان معلم يكى از پسرهاى ناصر الدين شاه وارد دربار شد و سپس ناظر و پيشكار او گرديد . صدر الاشراف در اوايل مشروطيت وارد خدمت عدليه شد . در سال 1287 ه . ش . كه محمد على شاه مجلس را به توپ بست صدر الاشراف بازپرس مشروطه‌خواهان زندان در باغ‌شاه بود و مىگويند براى خوشنودى شاه و درباريان ، به آنان هنگام بازپرسى خيلى سخت مىگرفت . وى قبل از نخست‌وزيرى عهده‌دار مشاغلى چون رياست استيناف گيلان ، رياست استيناف آذربايجان ، معاونت دادستان كل ، رياست دادگاه نظامى قضات ، رياست شعبهء تميز ،